De rol van kunst in zingeving en spiritualiteit

Twee kunstenaars, Walter Breukers en Jaap Godrie, nodigden mij onlangs uit om met ze in gesprek te gaan over zingeving en de rol die kunst daarin kan spelen. Een verkenning die mij vanaf de uitnodiging al boeit. Zingeving richt zich meestal op vragen als ‘Waarom zijn we hier?’, ‘Wat is ons doel?’ of ‘Waartoe zijn we op aarde?’. Zingeving lijkt vooral bezig te zijn met dat wat belangrijk is. De vraag is uiteraard ‘Voor wie?’ of ‘Wie wil dat weten?’. Een bredere scope kiezen door te verkennen wat de rol in de context van spiritualiteit is geeft nog interessantere inzichten. Hoewel het gesprek pas over een paar weken plaatsvindt, tekenden zich vooraf bij mij al een aantal aardige gesprekslijnen af.

Kunst en spiritualiteit
Veel mensen kiezen onbewust een beroep, ze rollen er als het ware in. Hoewel ik ze niet allemaal ken, staan kunstenaars in mijn optiek doorgaans heel dicht bij zichzelf. Kunstenaar zijn komt op mij over als een roeping. Ze hebben zich moeten overgeven omdat ze niet anders kunnen. Ze kunnen niet niet creëren. Het moet eruit als het ware. Alsof de kunstenaar een zonde begaat door niet te creëren. Kunstenaars geven zin aan het leven juist door kunst te maken. Het onderliggende doel kan voor iedereen verschillend zijn: inspireren, confronteren, het denken beïnvloeden, maatschappelijke issues adresseren… Maar hoe dan ook, de kunst moet worden geuit.

Het hart en het denken
Beiden worden door kunst aangesproken. Kunst kan ons aan het denken zetten, maar veel belangrijker: kunst kan ons uit ons denken halen. Zeker als kunst geen woorden gebruikt, kan het denken er niet zo veel mee. Het denken kan er iets van vinden, dat is ons ego die een mening wil afgeven over datgene wat wordt aanschouwd, gehoord of ervaren. Maar kunst kan ook voorbij gaan aan het denken, omdat het je direct kan raken in je hart en je ziel. Lang voordat het denken er iets van vindt. We worden geraakt door een schilderij of muziekstuk. Tranen wellen op, en pas dan komen gedachten over wat er is gebeurt. Op deze wijze kan kunst iemand die de kunst van anderen ervaart dichter bij zichzelf brengen.

kunst-en-spiritualiteit-zingeving

Kunst en authenticiteit
Spiritualiteit is voor mij vooral de vraag: ‘wie ben ik?’ in essentie kunnen beantwoorden. Kunst brengt ons in contact met ons authentieke zelf. Met dat wat onder alle rollen en maskers zit verstopt. Het kan ons ineens bij onszelf brengen, geheel onverwacht, door ons te raken. Dat wat wordt geraakt is het authentieke zelf. Het herinnert ons eraan dat er een laag dieper is in ons. Kunst is als een mes dat aan twee kanten snijdt: het stelt de kunstenaar in staat zichzelf te zijn en te creëren, vanuit zijn intuïtie, creativiteit, flow en authenticiteit. Anderzijds biedt kunst aan anderen de ervaring iets te laten raken in zichzelf.

Inspiratie
Een ander interessant onderwerp is inspiratie. Kunstenaars halen inspiratie uit zichzelf, maar reageren ook op hun omgeving. Zelf heb ik onvoldoende zicht op wat bepalender is… Soms triggert een situatie, spanningsveld of misstand in onze samenleving de kunstenaar. Waardoor de kunstenaar zich uitgedaagd voelt om het probleem in de maatschappij te adresseren. In het onder de aandacht brengen gebruikt hij zijn authentieke creativiteit als kunstenaar. Zo kan ik mij voorstellen dat verschillende kunstenaars vanuit hun eigen discipline (beeldhouwkunst, podiumkunst, schilderkunst, …) een eigen unieke invulling geven aan het verbeelden daarvan.

Individu versus maatschappij
Tegelijkertijd is diezelfde kunstenaar ook onderdeel van een maatschappij, een cultuur, een samenleving. In die zin zou je de kunst van een kunstenaar ook, in de tijd gezien althans, als een uitdrukking kunnen zien van de collectieve maatschappij op dat moment. De vraag die bij mij dan opkomt is: wie bepaalt wat? Is de cultuur in de maatschappij bepalend voor de kunst, of maakt, begrenst en bepaalt de kunst onze cultuur mede? Bepaalt de maatschappij de identiteit van de kunstenaar? Of bepalen kunstenaars mede de identiteit van onze cultuur? Iedere kunstenaar is uiteraard ook het product van zijn eigen omgeving. Het een kan niet zonder het ander, het een beïnvloed het ander altijd.

Hoe dit soort processen werken en wat de rol van kunst binnen de context van zingeving en spiritualiteit is, lijkt mij boeiend te onderzoeken met beide kunstenaars. Ik kom er na het gesprek zeker nog op terug. Ik ben daarom ook erg benieuwd naar jullie ideeën. Ik nodig je uit het hier met mij en anderen te delen.


Frank Janse geeft in deze blog-serie een persoonlijke visie op onderwerpen die zowel individueel als maatschappelijk relevantie hebben. Frank werkt als manager, schrijver, trainer en coach. En nu ook als blogger… Zijn boek ‘de zin van jouw bestaan’ is bij uitgeverij Bewust Zijn uitgebracht.


Enthousiast over mijn blog? Vertel het een ander of abonneer je op mijn blogs. Nog niet zo enthousiast? Geef mij dan feedback via jouw reactie.

Volg Frank Janse ook op twitter en facebook!

Een gedachte over “De rol van kunst in zingeving en spiritualiteit”

  1. Ik ben zeer benieuwd naar de uitkomst van je gesprek met die twee kunstenaars Frank. Ik ben op dit moment bezig om draagvlak te creëren voor iets dat in mijn ogen zeer on-Nederlands is (of in mijn optiek zou moeten zijn) en wat sinds het snijden in de subsidies voor kunst en cultuur door het eerste kabinet Rutte, onder aanvoering van schaduw min President Wilders, vrij resoluut plaats heeft moeten maken voor een nieuwe cultuur, die kunst en cultuur zoals we dat binnen Nederland kenden meer zag als een nutteloze linkse hobby.
    Een cultuur van polarisatie, van wij en zij..hullie en zullie, van reactionisme, en waarin alles maakbaar is en kan worden afgedwongen. Een cultuur waar voor het hart geen plaats is en waarin vreemdelingen bij voorbaat niet te vertrouwen zijn en vast kwaad in de zin hebben. Waarin de medemens op basis van een fobisch wantrouwen zijn menselijkheid dient te worden ontnomen. In feite is een “vreemdeling” nog erger als een crimineel. Zeker als je uit gaat van de rechten en vrijheden die mensen waaronder zelfs kinderen daar hebben t.o.v. van in een proces veroordeelde gevangenen, die zich schuldig zouden hebben gemaakt aan een misdaad. De misdaad van de vreemdeling is dat hij/zij niet hier geboren is. Zelfs al was deze 1 jaar oud toen de ouders naar Nederland vluchtten. En alsnog ondanks toewijzing Nederlands staatsburgerschap 20 jaar na dato wordt uitgezet naar het land van herkomst. Terwijl de persoon in kwestie hier zijn leven heeft opgebouwd, en in feite gewoon net zo “Nederlands” is als jou en mij. Hoe verklaren we dit naar onszelf..deze dingen gebeuren in ons land nu.. mensen vergeleken het al met Guantanamo bay, maar die vergelijking gaat misschien te ver..aangezien de mensen die daar vast werden gehouden nog werden verdacht van gruwelijke wandaden. Hier verdiep je er eens in: Want veel “Nederlanders” zijn hier niet van op de hoogte: http://www.earthpedia.nl/signaleringsrapport-de-andere-kant-van-het-migratiebeleid Ik zou weleens willen zien hoe kunstenaars uit verschillende disciplines vorm zouden geven aan dit maatschappelijk onrecht..

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *